اشاره: هفته نیروی انتظامی و سالروز تاسیس این نیروی خدوم  فرصت مناسبی است تا نگاهی هر چند کوتاه به مسایل ومباحث حوزه امنیتی داشته باشیم. وفرصتها و چالشهای پیش روی این نیرو و بطور کل حوزه امنیتی را مورد بحث و بررسی قرار دهیم. برای این مهم پای صحبتهای یکی از افسران باسابقه پلیس که علاوه بر موفقیت در عرصه انتظامی با انجام مباحث پژوهشی و فرهنگی توانسته است گامهای بسیار موثری در تحقق بخشیدن به آرمانهای جامعه اسلامی بردارد ، نشسته ایم . آنچه در پی می آید حاصل گفتگوی صمیمانه ما با سرهنگ پور رضا قلی افسر تحصیلکرده و با تجربه نیروی انتظامی است ...

  با نام و یاد خدا و نثار سلام و درود به ارواح مطهر شهدای انقلاب اسلامی بویزه شهیدان نیروی انتظامی وهمچنین امام شهیدان ومقام معظم رهبری ، در سال 64 بعد از اتمام دوره دانشکده افسری وارد پلیس شدم .از سال 64 تا 85 شغل کارآگاهی با عناوین افسر تحقیق ، افسر عملیات ، رئیس دایره جنایی و 11 سال هم با عنوان کارآگاه یکمی مسئول آگاهی استان کرمان بوده ام .از سال 85 بنا به تمایل شخصی از رسته کارآگاهی به رسته ستاد منتقل شده ام واز دی ماه 85 هم با عنوان فرمانده  منطقه انتظامی در خدمت مردم غیور سیرجان هستم.

با عنایت پروردگار داستانها و مقالات متعددی بوده که در روزنامه های محلی استان کرمان  و کشوری چاپ شده است ، و پژوهشهایی هم در زمینه های مختلف در سطح ناجا ارائه داده ام. در سال 83 نیز با توجه به فقدان منبع و مأخذی یا اقتباس یا تألیفی در زمینه آدم ربایی و اهمیت این موضوع کتابی  در این زمینه تألیف کردم که  از طرف کتابخانه ملی و سازمان ناجا اجازه انتشار گرفت و منتشر شد . از آنجایی که این کتاب می توانست مورد سوء استفاده قرار گیرد. از طرف نهادهای نظارتی وحفاظتی سازمان ناجا  درطبقه بندی محرمانه قرار گرفت . و اکنون این کتاب در داخل سازمان و  و همچنین توسط قضات و نیروهای انتظامی و امنیتی  مورد استفاده قرار می گیرد  . یکی دو تا  عنوان کار مشابه  دیگر هم در دست تألیف دارم که هنوز به مرحله تکمیلی نرسیده است . برخی از پزوهشهای انجام شده  نیز عبارتند از :" نقش خشکسالی در کهنوج و ارتباط آن با افزایش سرقت"  ،" نقش طالبان در امنيت ملی ما در سال 78 "،  "کالبد شکافی پيرامون مهاجرت افاغنه در ايران ". همچنین داستان های جنايي بلندی نوشته ام که در نشريه های سازمانی وکشوری درج شده است.

بی شک امنیت زیر بنای همه فعالیت های بشر هست ، امنیت بیشتر خود را در فقدان امنیت نمایان می کند و در نبود امنیت ضرورت آن بیشتر احساس می شود . بنا به آنچه در در فرهنگهای لغت آمده است  ، امنیت یعنی در امان بودن ایمنی و آرامش و آسودگی کامل . من امنیت اجتماعی را در این شکل می بینم که بستر ،. نقطه به نقطه و لایه به لایه اجتماع برای تمام آحاد جامعه در نهایت اطمینان خاطر قرار بگیرد و ایمنی و آسایش کامل برای تمام افراد مقید به قانون در جامعه بدون ذره ای استثناء برقرار شود .  من تصور می کنم امنیت  ضروری ترین و اصلی ترین وظیفه  حاکمیت است. امنیت حتی اولی تر از عدالت است و در ناامنی مدیریت کشور هم دچار چالش می شود و مدیریت ملی هم دچار چالش می شود . امنیت اجتماعی بستر  تمامی ابعاد امنیت اخلاقی . امنیت سیاسی ، فرهنگی  است . امنیت اجتماعی هم حق اتباع یک حکومت است و هم وظیفه حکومت . امنیت اجتماعی تنها به عهده  دستگاههای انتظامی و حتی قضایی نیست . یک محصول فراگیر است . امنيت بر اساس استنباطی که بنده دارم بايد آن دسته از پارامترهايي را در بربگيرد که يک شهروند بتواند به راحتی تردد کند و به راحتی در جامعه زندگی کند و شغل و حرفه ای که دارد بتواند در آن حرفه ادامه ی فعاليت دهد و هيچ گونه مانع و بازدارنده غير طبيعی برای آن مطرح نباشد و اگر بازدارنده و مانع غير طبيعی مطرح شد دستگاه ها و سرويس هايي باشند که اين موانع غير طبيعی را برطرف نيايند.

امنیت تقریباً یک محصول و یک تولید فرابخشی و چند وجهی حکومتی و مردمی است  فرآیند تولید امنیت کامل به شکل یک چرخه هست و در این چرخه عناصر و واقعیت های اجتماعی مطرح است.  برای ایجاد امنیت مطلوب و پایدار اولین پارامتری که به آن  نیاز داریم  برمبنای فرمایش مولای متقیان علی (ع) که می فرماید ، تهیدست فرومایه خواهد شد . کم کردن فاصله غیر قابل تحمل درآمدها و هزینه هاست .  زیرا هر چه که بتوانیم فاصله ها  را کم کنیم مردم را از سوی فرو مایگی به سوی عزت سوق می دهیم  و موقعی که به سمت عزت رفتیم  بسیاری از ناهنجاریها ورفتارهای غلط از دستور کار خارج می شود ..
مقوله دوم بحث رفع بیکاری  نه با نگاه صرفاً امرار معاش  بلکه توامان  با کسب وتامین جایگاه اجتماعی، بگونه ای که  فرد دچار جایگاه  باز دارنده اجتماعی شود که این امر بسیار موثر است . بحث سوم ، استفاده از ظرفیتهای اعتقادت مذهبی و روزآمد و کاربردی کردن فرهنگ دینی است . من بعنوان یک کارآگاه  با اطمینان عرض می کنم "تا بحال متدین مجرم ندیده ام" . البته مذهب نهادینه شده درونی که  یکی از بازدارنده ترین موارد ناامنی اجتماعی است . متدین واقعی دو  نوع بازدارندگی دارد یکی ایمان قلبی به روز معاد و روز حساب و کتاب . و دیگری تعصب برای  مخدوش نشدن هویت دینی است  .
پارامتر دیگر . شناخت علف های هرز اجتماعی و محاسبه آنها به عنوان یک دستورکار واقعی . بگونه ای . که حضور و ظهورش را به رسمیت بشناسیم و برایش برنامه داشته باشیم  ..البته این  علفهای هرز،.با تجربه  بیست ساله عرض می کنم به 5 درصد هم نمی رسد 3 تا 4 درصد متغیر است. و بخش زیادی از این درصد هم قابل برگشت و اصلاح هستند. اما این که ما آرمانگرا باشیم و بخواهیم همه اعضای جامعه یکدست باشند مطلقاً قابل تحقق نخواهد بود . ماحصل کلام . ما اگر در جامعه مان دریک دوران غلامرضا ماندگار بعنوان یک انسان برتر و یک انسان مفید ، یک پزشک جراح برجسته  وبی نظیر  در تهران داریم در  همان ایام در گوشه ای دیگر  از همین تهران غلامرضا خوشرو داریم که 10 زن را می کشد ، به آتش می کشد  و دور جنازه آنان می رقصد .. باید تلاش کنیم تا با برنامه بر تعداد غلامرضاهای ماندگارمان افزوده و غلامرضا حوشرویمان کاسته و اصلاح شوند  . .
مقوله دیگر وجود و تضمین کافی و اطمینان آور  به اینکه اگر کسی مرتکب جرم شد  شناسایی و دستگیرمی شود . آن جامعه ای در آن جرم کمتر می شود که  بنا به نظر علمای این رشته تضمین قطعی وجود داشته باشد که  بالای 80 درصد از مجرمین شناسایی و دستگیر خواهند شد .
 پارامتر بعدی اینکه در فرآیند تکمیلی شناسایی ودستگیر  مجرم ، تضمین لازم مبنی بر محکومیت وتحمل  مجرم به مجازات  غیر مقرون به صرفه وجود داشته باشد. . چون به هر حال بحث تعلق کیفر یک مرحله است و اجرای آن مرحله بعد و اگر اینگونه نباشد دور باطل جرم وجنایت در جامعه وجود خواهد داشت.

 اینکه  بعضی ها افسار گسیخته  هر حرکت  ضد قانون و خلاف شرعی را انجام می دهند  بدلیل آن است که جایگاه اجتماعی ندارند . فردی که جایگاه  اجتماعی  همراه با هویت دینی پیدا می کند همین که هویت پیدا کرد  مقید می شود و وقتی مقید شد ، افسار گسیختگی از بین می رود.  کارکرد دیگری که در خصوص جایگاه اجتماعی از دو کارکرد قبلی موثرتر است  اینکه تک تک اعضاء و دارندگان جایگاه اجتماعی به جامعه خود  تعلق و تعصب پیدا  می کنند و افراد فاقد جایگاه اجتماعی سعی می کنند از جامعه انتقام بگیرند و آن جامعه را تخریب کنند . حق خودشان را از جامعه بگیرند . پدیده "وندالیسم"  که الان بعنوان یک مکتب اجتماعی  درمورد رفتارهای ضد بشری مطرح است. وندالیستها سرخوردگان و فاقدین هویت و جایگاه  اجتماعی هستند .

تا الان دنيا به هيچ شاخص يا رقمی برای امنيت نرسیده است. نه در ايران و نه در سراسر دنيا، خيلی کنفرانسها و نشست ها برگزار شده  و حتی در اين زمينه اعلام فراخوان شده است اما هنوز نتيجه ای گرفته نشده است . بيشتر امنيت به عنوان واقعيت های اجتماعی جاری در جامعه ارزيابی می شود . امنيت بيشتر کيفی است تا کمی . شهروندی که در جامعه زندگی می کند نوع نگاهش ، نوع رفتارش و آنچه که پيرامونش می گذرد می تواند پارامتر امنيت جامعه را تعیین کند .آخرين کاری که الان دارد انجام می شود در دنيا مقايسه آماری است . و در داخل کشور مقايسه ی استان با استان، شهرستان با شهرستان يا مقايسه سال با سال ، ماه با ماه ، فصل تا فصل . ما هم که اين مقايسه را انجام می دهيم بايد ببينيم شرايط دو زمان مورد مقايسه و واقعيت های اجتماعی دوزمان مورد مقايسه همه مثل هم هستند مثلاً خود من پژوهشی را انجام می دادم راجع به نقش خشکسالی در رشدجرائم در کهنوج در سال 1381 ، که150% نسبت به سال قبل افزايش يافته بود. کاملاً آنجا خشکسالی خودش را در سرقت احشام نشان داده بود . خشکسالی استيصال و بن بست تغذيه را فراهم می کند . و افراد برای اينکه از حداقل تغذيه برخوردار باشند احشام همديگر را سرقت می کنند.

به هر دو جنبه آن اعتقاد دارم هم به کار فرهنگی و ارشاد هم به استفاده از قوه قهریه اعتقاد دارم  معتقدم بایستی به سرچشمه منشا جرم بعنوان یک واقعیت مجرمانه توجه کرد  برای آگاه سازی جامعه و خصوصاً والدين و يک قشر نرفته هايي که احتمال دارد به کج راهه بروند اين تهديدها و اين آسيب ها و مخاطرات مسير احتمالی را برايشان مطرح می کنيم. اما اينکه چرا کار فرهنگی را همزمان با عمل گرايي پليسی که کاملاً قانونی و منطبق با شرح وظايف است ، انجام می دهيم بنده معتقدم که اگر در رابطه ، انسان ذی شعور صاحب اراده، اقناع کامل حاصل نشود نسبت به هر گونه اقدام آمرانه و دستوری مقاومت منفی نشان می دهد و البته اگر در انتهای کار تعمد و شيطنتی و يا يک سازمان يافتگی از نوع تخريبی در کار باشد مقابله سختی خواهد شد.

من يادم می آيد يک بار متهمی را در اوايل دوران خدمتم ديده بودم و در اواسط خدمتم يعنی 15 سال بعدش  جنازه همين  فرد را در حاليکه تزريق کرده بود در يک خرابه ديدم بر مبنای شعار بسيار زيبا و غرور برانگيز "مردان خدا ايستاده می ميرند" که در مورد شهدا و آدم های بزرگ می گويند به نظرم رسید يک داستانی بنويسم. که "مردان معتاد در خرابه می ميرند" و اين قصه 15 سالی که از اين جوان سراغ داشتم نوشتم و در انتهای آن نوشتم تا به حال نديده ام که برای هيچ معتادی کسی عزاداری کند و حتی مادری نديده ام که برای معتادی عزاداری کند . و الی آخر  . مدتی بعد يک نفر به من مراجعه کرد گفت : راست می گويي که من اگر بميرم مادرم برايم گريه نمی کند ، راست می گويي که من اگر بميرم مادرم از مرگ من خوشحال می شود گفتم : بله گفت : کمک کن تا ترک کنم و من کمکش کردم که ترک کرد و بعد گفت : کمک می کنی که من کاری پيدا کنم و من به کمک فرماندار وقت کرمان برایش کاری پیدا کردم و الان هم اطلاع دارم که از وادی اعتياد برگشته و دارد زندگی اش را می کند و این از یکسو یک خاطره بسیار تلخ و از یک سو خاطره بسیار شیرین فعالیت نوشتاری من است.  

اولین چالش ما نیروی انسانی کیفی و کارآمد است  يکی اينکه ما در ساختار پليس کشورمان سرباز وظيفه داريم ، فلسفه سربازی برای خدمت  در سازمان دفاعی رزمی مملکت  و استفاده از آن در مواقع دفاع از کشور طراحی شده است  واين رفتار در نيروی انتظامی قابل تحقق نيست ، نيروی انتظامی مبارزه با جرم و جنايت بر عهده دارد  و يکسری خدمات پليسی به مردم  در بخشهای مختلف ارائه می دهد. به نظر من در هيچ کدام از اين ساختارها سرباز نمی تواند نقش ايفا کند و زیرا در این ساختارها سرباز علاوه بر اينکه آموزش های رزمی دفاع و حمله را ياد نمی گيرد بلکه ائتلاف با مجرمين و روش های مجرمانه را ياد می گيرد ، مجرمين را می شناسد با مجرمين مراوده پيدا می کند و حتی می تواند برای زندگی بعد از دوران سربازی اش خطر داشته باشد . دیگری اینکه عناصر پیمانی يا دارای قرار داد موقت در ساختار پليس کشور است کسی که می آید در طي مدت زمان 30 سال در استخدام سازمان قرار می گيرد نسبت به آن تعصب پيدا می کند خوشنامی آن سازمان را با خوشنامی خود مقارن می داند و بدنامی خود را بدنامی سازمان . عالی ترين نقطه ی بهره وری همسويي منافع فرد و سازمان است . همسويي منافع سازمان و فرد فقط در استخدام های رسمی ميسر است ، استخدام پيمانی که هر لحظه می تواند از هر دو طرف يا از يک طرف  قراداد ملغی شود چگونه می تواند همسویی و بهره وری  را ممکن سازد  .
يکی چالش دیگر  هم فقدان تناسب بين حقوق مزايا و درآمد است . الان چند سالی است که به حق و کاملاً به جا حقوق و مزايای قضات محترم افزايش پيدا کرده. اين قضات محترم در محاکمه شان چه چيزی را رسيدگی می کنند؟ جرائم را ، جرائم قبل از اينکه به محضر قاضی برودپيش چه کسی بوده است پيش پلیس ، پس جنس کار ما با قضات از يک جنس است جرائم زمانی به دستگاه قضايي می رسند که در يک اتاق و جلسه رسمی می رسند . اما از سوی دیگر در ساعات  2نیمه شب در یک جاده بیابانی که يک مجرم با 500 کيلو ترياک در اختيار سه تا جوان پلیس قرار می گيرد و هيچ بازدارنده ای غير از خدا و وجدان فرد نيست بنابر این آسيب پذيری پليس خيلی بيشتر از آسيب پذيری ساير اقشار است.چون حرفه ی پلیس در تلاقی مداوم و لاينقطع با جرم و مجرم است اينجا عرصه بسيار خطرناکی برای لغزش است خصوصاً لغزش مادی در ابتدای عرايضم عرض کردم مولا علی (ع) می فرمايد که "تهیدست فرو مايه است" «فرومايه یعنی فاقد عزت، يعنی برای خودش شخصيتی قايل نيست هيچ بازدارنده درونی ندارد و مشکلاتی که می تواند در این خصوص ایجاد کند .
چالش سوم  اینکه اگر  هر سازمانی دو فاکتور "منزلت اجتماعی"و "کفايت اقتصادی"  را از دست داد، "نخبه گرايي" برايش متوقف می شود . و به سرويس های ديگر ،به مشاغل ديگر روی می آورند ، به نظر من الان اين اتفاق افتاده الان نخبه گرايي به سازمان ما متوقف است . برخی از مستخدمين ما کسانی هستند که در مشاغل ديگر و رشته های ديگر تحصيلی دانشگاههای معتبر و يا مشاغل مستلزم صرف هزينه ی زياد از گروه مشاغل آزاد را قادر نيستند اختيار کنند و می آيند به طرف اين سازمان .گروه دوم دانشجويان دانشگاه های مختلف که بعد از فارغ التحصيلی در چرخه ی اشتغال متوقف می مانند در نتيجه در بن بست امرار معاش گير می کنند به عنوان تنها و آخرين راه ممکن يک فارغ التحصيل کشاورزی، منابع طبيعی ، يک فارغ التحصیل فلسفه و حکمت می آيد با گذراندن دوران 45 روزه جذب سازمان ما می شود و می آید بعنوان پلیس  در جامعه ی ما و برای شهروند قابل تشخيص نيست چون پليس را با يونيفورم می شناسند. قابل تشخيص نيست که اين يک پليس کارآمد و حرفه ای است که 4 سال آموزش ديده يا پليسی با این وضعیت آمده 45 روزه با کسر تعطیلات  پنج شنبه و جمعه هایش 10 روز آموزش ديده و وارد سازمان شده است .مردم انتظارات کاملاً يکسانی از اينها دارند و انتظارات برآورده نمی شود چون توانايي  پلیس حرفه ای ندارد .

ما با پارامترهای پليس آرمانی خيلی فاصله داریم، با پارامترهای پليس اسلامی  هم که در متون اسلامی به نام "محتسب" یاد شده ، خیلی فاصله داریم . ، در فرهنگ اسلامی پليس محتسب و حسابگر  است در تمام زمينه های انحراف اجتماعی مجاز به مداخله به منظور جلوگيری از روندهای انحرافی است . البته  اين اولين ويژگی اش اين است که عناصر آن سازمان خودشان هيچ گونه انحرافی نداشته باشند . شما نمی توانيد عامل به يک عمل باشيد و آن را از ديگران نهی کنيد . پليس ما باید به پارامترهایي  متعددی دست یابد تا شایسته این عنوان شود.

هر کدام از قسمت ها و دسته های نيروی انتظامی موفقيت ها و عدم موفقيت هايي را داشتند اما به نظرم می آيد چون قسمت پليس راهنمايي و رانندگی تلاقی بيشتر و نماينگری با مردم دارد و چون بحث کشته های تصادفات رقم بالايي را از تلفات و خسارات های ما تشکيل می دهد . هم دولت قبلی هم دولت فعلی هر دو از نظر اعتباری و از نظر عاطفی به اين مقوله تصادفات و در نتيجه به بخش راهنمايي و رانندگی توجه بيشتر می کنند و اين بخش الان تقويت شده و از قسمت های ديگر پيشی گرفته است.

تيتروار پارامترهای از الزامات اعتماد مردم به پليس و هر ساختار حکومتی عرض می کنم و بعد از پايان اينها متوجه خواهيم شد که ما در بعضی از اين پارامترها مشکل داريم که اعتماد 100% حاصل نمی شود. ضمن اينکه حدود 20% مردم در هر صورت با اين فرهنگ خو نخواهند گرفت .1- پليس بايد رفتارش کاملاً اخلاقی و بر مبنای توجه به کرامت انسانی و خیر خواهی باشد 2- حذف هر گونه رفتار غير قانونی و خودسرانه و استنباطی 3- نفی هر گونه بدرفتاری4-  پرهیز از هر گونه رفتار همراه با تبعيض زیرا مردم حاضرند ظلم همراه با مساوات  راتحمل کنند اما عدالت همراه با تبعيض را نمی توانند تحمل کنند .5-. عدم خروج از شرح وظيفه محوله 6- تخصص قابل اثبات يک پلیس در رفتار با شهروندان. اگر شهروند ببيند بعضی دانستنی ها و توانايي های خودش با آقايي که يونيفرم پليس تنش است هيچ تفاوتی نيست اعتماد نخواهد کرد 7- تنظيم رفتارها بر  مبنای تعمق و تحقيق و جلوگيری از هر گونه شتاب زدگی یقنناً اگر مجموعه  اينها را داشته باشيم قطعاً مردم اعتماد می کنند و آن 20% مردم هم کمرنگ می شود.

يک مورد ناامنی يک قربانی جرم يا حداکثر چند قربانی جرم دارد اما احساس ناامنی يک فضا را در بر مي گیرد بنابراين ناامنی قربانيان مشخص دارد  ولی احساس ناامنی قربانی نامشخص دارد من روی اين تفاوت خيلی اصرار دارم من بالاترين فاجعه ای که در طول خدمتم به ياد می آورم قتل 8 نفر از اعضای يک خانواده بود اينجا فقط 8 نفر کشته شده بودند اما احساس ناامنی حدوداً 800 ، 900 هزار نفر را در بر گرفته بود. قربانيان واقعی آنهايي که به قتل رسيده بودند و جرم در موردشان به مرحله اجرا درآمده بود فقط 8 نفر بودند ولی احساس ناامنی 800 هزار نفر را در برگرفته بود و احساس ناامنی هميشه غير قابل کنترل و حسارت بار است و معمولاً هم از وقايع مجرمانه واقعی سرچشمه می گيرد.

انتشار واقعيت های مجرمانه به همان شکلی که هست مزيتهای دارد و معایب ومشکلات هم دارد مثلاً در پروژه ای مثل قتل های زنجيره ای دو نظريه حاکم بود : 1ـ بعد از اينکه پليس به اين امر واقف شد اين سری قتل های زنجيره ای هستند بايد اين ريسک آگاه شدن قاتل را و فراری شدن  و عدم دستگيری هميشگی قاتل را بپذيرد و دست به عمليات آگاه سازی رسانه ای بزند . تا جریان این  قتلها را روی قتل سوم متوقف کند.اما عده ای ديگر می گويند بايد قاتل را در غفلت نگاه داشت و عمليات پی جويي خزنده و پنهان را انجام داد و قاتل را دستگير ومجازات  کرد هر چند که اين وسط خسارات بيشتری متحمل می شویم. نباید سليقه ای رفتار کرد.ما در اين زمينه نيازمند سياست جنايي رسانه ای هستيم يعنی محتاج دکترين رسانه ای جنايي هستيم که هنوز تدوین نشده است . البته  اگر اين عمليات اطلاع رسانی از قالب پليس متخصص و همان گروهی که آن جرايم را پيگيری می کند و از طرف آنها اين عمليات هدايت نشود حتماً آسيب خواهد ديد . در خيلی از کشورها خود پليس رسانه دارد و در اينجور مواقع وارد عمل می شود و یا  مثلاً تلويزيون محلی دو ساعت در اختيار پليس قرار می گيرد و سایر رسانه ها همینطور می آید و آگاه سازی می کند که الان ما متاسفانه فاقد این نوع نگاه و ابزار لازم برای این دیدگاه هستیم . البته من به شخصه معتقد هستم و ترجيح می دهم اطلاع رسانی شود.